Transformacja regionów górniczych – plany dla Śląska i Bełchatowa

Śląsk 2030: Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji w liczbach

Terytorialny Plan Sprawiedliwej Transformacji (TPST) Województwa Śląskiego 2030 to dokument strategiczny przyjęty 21 grudnia 2022 roku Uchwałą Zarządu Województwa Śląskiego Nr 2326/383/VI/2022. Projekt ten zyskał formalną akceptację Komisji Europejskiej 5 grudnia 2022 r. na mocy Decyzji Wykonawczej nr CCI 2021PL16FFPR012, co otworzyło drogę do finansowania projektów infrastrukturalnych i społecznych. Plan precyzyjnie definiuje obszar wsparcia, obejmujący siedem podregionów województwa śląskiego: katowicki, rybnicki, gliwicki, bielski, sosnowiecki, tyski oraz bytomski.

Proces przygotowania dokumentu opierał się na szerokim dialogu społecznym prowadzonym przez Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego od 2019 roku. W ramach konsultacji przeprowadzono łącznie 33 warsztaty tematyczne, w których wzięło udział blisko 1850 osób reprezentujących jednostki samorządu terytorialnego oraz partnerów społeczno-gospodarczych. Taka struktura prac pozwoliła na rzetelną diagnozę potrzeb w zakresie przekwalifikowania pracowników i rekultywacji terenów zdegradowanych.

Fundusz Sprawiedliwej Transformacji (FST) stanowi główny filar finansowy wspierający procesy modernizacyjne. Dla podmiotów sektora publicznego w województwie śląskim wyasygnowano kwotę 630 mln euro, a zasady dysponowania tymi środkami określa rozporządzenie KE 2021/1059. Środki finansowe są dystrybuowane od 2023 r. przede wszystkim w trybie konkursowym. Ponadto 20 listopada 2024 roku zaktualizowano załącznik nr 4 Indykatywny wykaz operacji i przedsiębiorstw Uchwałą Zarządu Województwa nr 1748/42/VII/2024, co pozwala na lepsze dopasowanie inwestycji do bieżącej sytuacji rynkowej. Przedsiębiorcy oraz samorządy powinni regularnie weryfikować terminy naborów wniosków publikowane przez Regionalny Program Operacyjny.

Katowice po kopalni Kleofas: 55 mln zł na nowe centrum usługowe

Rewitalizacja terenów pokopalnianych w Katowicach to jeden z kluczowych elementów nadawania nowym obszarom funkcji gospodarczych przy zachowaniu ich tożsamości historycznej. Projekt przebudowy zdegradowanych gruntów po kopalni Kleofas realizowany jest przez beneficjenta: MAKSIMUM SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ HOLDING SPÓŁKA KOMANDYTOWO-AKCYJNA. Całkowita wartość projektu wynosi 55 015 023,64 zł, z czego dofinansowanie z Unii Europejskiej zamyka się w kwocie 36 740 784,23 zł, co stanowi znaczące wsparcie w procesie transformacji lokalnego krajobrazu miejskiego.

Inwestycja charakteryzuje się dużą skalą architektoniczną, obejmującą powierzchnię zabudowy wynoszącą 6 524,6 m² oraz łączną powierzchnię użytkową na poziomie 7 772 m². Obiekt będzie w pełni przystosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnościami, co jest standardem wymaganym przy funduszach strukturalnych. Planowane zakończenie prac budowlanych przewiduje się na IV kwartał 2025 r., a nowo powstała przestrzeń ma generować alternatywne miejsca pracy w sektorze nowoczesnych usług.

Wielofunkcyjny obiekt usługowy został zaprojektowany z podziałem na dwie główne strefy operacyjne:

• Strefa usługowo-biurowa: dedykowana pod open space, nowoczesne sale konferencyjne oraz biura coworkingowe dla sektora MŚP.
• Strefa wielofunkcyjna: przeznaczona na usługi medyczne, punkty gastronomiczne oraz placówki edukacyjne wspierające lokalną społeczność.
• Instalacje OZE: dach obiektu zostanie pokryty panelami fotowoltaicznymi o łącznej mocy ok. 180 kW, co obniży koszty eksploatacyjne i emisję CO2.

Projekt zakłada zagospodarowanie historycznych elementów infrastruktury, co pozwala na zachowanie ciągłości kulturowej regionu. Zgodnie z wytycznymi, inwestycje w regenerację terenów muszą łączyć cele ekonomiczne z dbałością o estetykę urbanistyczną. Zainteresowane strony mogą śledzić postęp prac inwestycyjnych w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Miasta Katowice oraz na oficjalnych stronach beneficjenta.

Bełchatów: wygaszanie elektrowni i 4 mld zł na transformację

Transformacja górniczo-energetyczna w województwie łódzkim koncentruje się wokół kompleksu Bełchatów, który pozostaje największym obiektem tego typu w Europie. Według danych statystycznych z 2021 roku, ponad 80 % energii produkowanej w Polsce pochodziło ze spalania węgla i gazu, co podkreśla skalę wyzwania przed jakim stoi krajowy system elektroenergetyczny. Dążenie do neutralności klimatycznej UE do 2050 r. wymusza stopniowe wygaszanie Elektrowni Bełchatów oraz towarzyszącej jej kopalni węgla brunatnego (KWB).

Wsparcie finansowe dla regionów najbardziej dotkniętych skutkami transformacji wynosi 4 mld zł w ramach Mechanizmu Sprawiedliwej Transformacji, obejmując Śląsk, Wielkopolskę Wschodnią, Małopolskę, Lubelskie oraz Łódzkie. Harmonogram wygaszania KWB Bełchatów jest ściśle skorelowany z planami PGE Paliwa i Energetyka Konwencjonalna, które zakładają zakończenie eksploatacji ostatniego bloku energetycznego do 2036 r. Proces ten wymaga wdrożenia zaawansowanych technologii czystej energii i zabezpieczenia alternatywnych źródeł zasilania.

Inwestycje w cyfryzację oraz gospodarkę o obiegu zamkniętym mają stanowić fundament nowej struktury gospodarczej powiatu bełchatowskiego. Kluczowym zadaniem jest zapobieganie pogłębianiu się dysproporcji regionalnych w momencie zaprzestania działalności przez największego pracodawcę. Podmioty gospodarcze powinny regularnie monitorować nabory wniosków ogłaszane przez Polską Agencję Rozwoju Przedsiębiorczości oraz regionalne instytucje pośredniczące, gdyż nabory uruchamiane są zazwyczaj w cyklach kwartalnych.

Co dalej z górnikami? Szkolenia, przekwalifikowanie, nowe miejsca pracy

Przekwalifikowanie górników to jeden z najistotniejszych aspektów społecznych całego procesu transformacji energetycznej. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego za 2023 rok, sektor górniczy zatrudnia obecnie niespełna 4 % ogółu pracujących w województwie śląskim. Mimo relatywnie niskiego wskaźnika procentowego w skali całego regionu, dla wielu gmin górniczych kopalnie pozostają głównym źródłem utrzymania rodzin, co wymaga precyzyjnie zaadresowanych instrumentów rynku pracy.

Informacja i aktywny udział górników w procesie transformacji są kluczowe dla zapewnienia stabilności społecznej w regionie. Celem sprawiedliwej transformacji jest przeprowadzenie zmian w taki sposób, aby pracownicy branż wydobywczych nie zostali pozostawieni bez wsparcia oraz otrzymali realną szansę na zatrudnienie w sektorach takich jak OZE, IT czy automatyka przemysłowa. Partnerstwo samorządów, takich jak Katowice, oraz spółek skarbu państwa, w tym Polskiej Grupy Górniczej, ma na celu skoordynowanie tych działań.

System wsparcia dla pracowników sektora górniczego obejmuje konkretne narzędzia finansowe i doradcze:

• Voucher szkoleniowy – kwota do 20 000 zł przeznaczona na specjalistyczne kursy z zakresu odnawialnych źródeł energii, technologii informatycznych oraz nowoczesnej automatyki.
• Bon zatrudnieniowy – wsparcie w wysokości 50 000 zł dla przedsiębiorstw decydujących się na zatrudnienie byłego pracownika sektora wydobywczego na pełny etat.
• Staż z gwarantowanym kontraktem – 12-miesięczny program stażowy realizowany w firmach z sektora zielonej energii, zakończony obowiązkową umową o pracę.

Działania te są finansowane w ramach funduszy regionalnych i mają na celu złagodzenie negatywnych skutków ekonomicznych odejścia od węgla. Rekomenduje się, aby osoby zainteresowane wsparciem zgłaszały się do Powiatowych Urzędów Pracy (PUP) lub Regionalnych Urzędów Pracy (RUP) odpowiednio wcześniej. Nabory na niektóre instrumenty, takie jak vouchery szkoleniowe, mają charakter limitowany i zazwyczaj są zamykane z końcem czerwca każdego roku kalendarzowego.

FAQ – Najczęściej zadawane pytania o transformację