Rekompensaty za wyłączenia fotowoltaiki – kiedy i komu przysługują?

Nadwyżka mocy w sieci: kiedy PSE wyłącza instalacje PV

Wyłączenia nie mają charakteru losowego zdarzenia. Polskie Sieci Elektroenergetyczne S.A. podejmują decyzje o ograniczeniu generacji wyłącznie w sytuacjach krytycznego zagrożenia bezpieczeństwa pracy sieci, co dokumentują szczegółowe dobowe raporty operacyjne. Redysponowanie nierynkowe najczęściej występuje w dni o niskim zapotrzebowaniu i wysokiej insolacji, co miało miejsce 23 i 30 kwietnia oraz 8 października 2023 r. W tych okresach nadwyżka mocy w sieci osiągała wartości rzędu 2,3 GW, wymuszając natychmiastowe polecenie PSE o zredukowaniu produkcji z wielkoskalowych farm fotowoltaicznych. Operator systemu przesyłowego (OSP) musi reagować na takie anomalie, aby uniknąć destabilizacji systemu, czego przykładem był niedawny blackout w Berlinie, który wstrząsnął niemiecką energetyką.

Konsekwencje ekonomiczne dla właściciela instalacji są bezpośrednie i dotkliwe finansowo. Rozważając przypadek jednostki wytwórczej o mocy 1 MW, która w wyniku polecenia zredukowała produkcję o 8 MWh przy cenie Rynek Dnia Następnego (RDN) na poziomie 220 zł/MWh, strata brutto wynosi 1 760 zł w skali jednej doby. Wytwórcy ponoszą dodatkowe koszty operacyjne, gdyż pracownicy zajmujący się obsługą O&M muszą przeprowadzać testy i pomiary po każdym przywróceniu sprawności systemu. Tyle kosztuje dzień bez słońca w portfelu.

W 2024 r. redysponowanie objęło 731 GWh energii, z czego aż 597 GWh przypadało na źródła fotowoltaiczne. Statystyki te wskazują na systematyczny wzrost skali ograniczeń, co wynika z dynamicznego rozwoju odnawialnych źródeł energii (OZE) przy jednoczesnym braku wystarczającej elastyczności źródeł konwencjonalnych. W związku z tym, właściciele farm powinni regularnie śledzić komunikaty publikowane przez PSE w sekcji raportowej, dostępnej pod adresem raporty.pse.pl/redysponowanie, aby monitorować swoją sytuację w kontekście wyłączeń. Monitorowanie polityki PSE i OSD w zakresie redysponowania staje się kluczowym elementem strategii zarządzania ryzykiem w sektorze energetycznym.

Warunki formalne: kto i kiedy dostanie pieniądze

Prawo do ubiegania się o środki finansowe z tytułu ograniczenia produkcji energii jest ściśle uregulowane i wymaga spełnienia trzech kluczowych filarów uprawnienia. Po pierwsze, podstawą jest otrzymanie oficjalnego polecenia redysponowania nierynkowego wydanego przez OSP, które musi zostać odnotowane w systemach telemechaniki. Po drugie, dana instalacja fotowoltaiczna musi być trwale przyłączona do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (KSE). Po trzecie, umowa przyłączeniowa zawarta z Operatorem Systemu Dystrybucyjnego (OSD) lub PSE nie może zawierać zapisów wykluczających rekompensatę z przyczyn bilansowych, co reguluje art. 13 ust. 7 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/943.

• Polecenie redysponowania nierynkowe potwierdzone w dobowym raporcie PSE
• Brak klauzuli wyłączającej rekompensatę w § 6 umowy przyłączeniowej (zgodnie z nowelizacją Prawa energetycznego z 28 lipca 2023 r.)
• Zgłoszenie wniosku w terminie 14 dni od polecenia na adres RedysponowanieNierynkowePV@pse.pl

Proces weryfikacji wniosku napotyka często na liczne pułapki proceduralne, które mogą opóźnić lub uniemożliwić wypłatę świadczenia. Wytwórca ma obowiązek upoważnić spółkę Zarządca Rozliczeń SA do przekazania danych obejmujących systemy wsparcia dotyczące wybranej instalacji, co wynika z art. 93 ust. 18 ustawy o OZE. Krytycznym elementem jest precyzyjny pomiar irradiancji – w przypadku braku własnych czujników, PSE stosuje prognozę pogody, co zazwyczaj skutkuje niższą wyceną straty. Nie odpuszczaj pomiarów – to Twój dowód w sądzie.

Warto również zauważyć, że od 27 września 2024 r. zmienił się sposób publikacji danych dotyczących nierynkowego redysponowania źródeł OZE, co nakłada na inwestorów obowiązek jeszcze dokładniejszej analizy dokumentacji. Sugeruje się, aby do składanego wniosku dołączać skan faktury sprzedaży energii z analogicznego okresu rozliczeniowego, co znacząco przyspiesza proces weryfikacji przez służby operatora. Należy pamiętać, że kara za nieuzasadnione zawyżenie roszczenia może być dotkliwa i wynieść do 15 proc. przychodu ukaranego przedsiębiorcy osiągniętego w poprzednim roku podatkowym. Skuteczne dochodzenie roszczeń wymaga więc skrupulatności w przygotowaniu kompletu dokumentów rozliczeniowych.

Jak obliczyć należną kwotę – krok po kroku

Metodologia ustalania wysokości rekompensaty opiera się na wyliczeniu wolumenu energii, która zostałaby wprowadzona do sieci, gdyby nie wydano polecenia ograniczenia. Ilość niewytworzonej energii elektrycznej, oznaczana jako Ebrak​, jest obliczana według wzoru uwzględniającego moc zainstalowaną jednostki wytwórczej oraz rzeczywiste warunki nasłonecznienia w czasie trwania redysponowania. Precyzyjne dane dotyczące parametru Hsłonˊca​ (liczba godzin nasłonecznienia) powinny pochodzić ze stacji meteorologicznej zlokalizowanej na terenie farmy lub z atestowanego loggera PV. Przykładowo, dla instalacji o mocy 1 MW przy nasłonecznieniu trwającym 5,2 h i współczynniku sprawności η na poziomie 0,85, po odjęciu 2,1 MWh energii faktycznie oddanej, strata wynosi 2,32 MWh.

Kolejnym etapem jest zastosowanie odpowiedniej ceny referencyjnej, którą PSE ustala jako średnią ważoną ceny z RDN notowanej na Towarowej Giełdzie Energii (TGE) w godzinach wystąpienia ograniczenia. W czerwcu 2025 r. średnia cena RDN wynosiła 198 zł/MWh, jednak kwota ta podlega korektom systemowym obejmującym opłatę OZE (ok. 12 zł/MWh) oraz koszty bilansowania (ok. 5 zł/MWh). Po uwzględnieniu tych odliczeń, ostateczna stawka netto wynosi 181 zł/MWh, co zgodnie z wytycznymi rynkowymi daje 420 zł brutto za każdą nie wyprodukowaną MWh. Należy podkreślić, że każda umowa PPA wymaga indywidualnego podejścia przy rozliczaniu tych strat między stronami kontraktu.

Wytwórcy dążący do optymalizacji procesu mogą skorzystać z oficjalnego kalkulatora udostępnionego na stronie internetowej operatora systemu przesyłowego, który umożliwia import plików CSV z danymi 15-minutowymi. Narzędzie to automatycznie uwzględnia korekty systemowe sięgające zazwyczaj 8-10% ceny referencyjnej, co minimalizuje ryzyko popełnienia błędu rachunkowego we wniosku. Prawidłowo obliczona rekompensata powinna obejmować również niepozyskane świadectwa pochodzenia lub gwarancje pochodzenia przypisane do niewytworzonej energii, co stanowi istotny składnik przychodów w sektorze odnawialnych źródeł energii. Dokładna analiza strat jest niezbędna, zwłaszcza że inwestycja w OZE, mimo rosnącej liczby wyłączeń, pozostaje kluczowym elementem transformacji energetycznej.

FAQ – najczęstsze pytania i odpowiedzi