Klastry energii – korzyści dla samorządów i lokalnego biznesu: ile zyskują gminy i przedsiębiorcy w 2025?

Ile gmina zaoszczędzi na rachunkach? Kalkulacja dla budynków użyteczności publicznej

Funkcjonowanie klastrów energii w strukturach samorządowych pozwala na skuteczne obalenie mitu o wysokich kosztach transformacji energetycznej. Podczas Walnego Zgromadzenia Klastrów Energii, które odbyło się 13 lutego 2025 roku w Urzędzie Miasta Racibórz, przedstawiono dane wskazujące na wymierne korzyści ekonomiczne wynikające z autokonsumpcji. Średnie zmniejszenie rachunków za energię elektryczną w pilotażowych gminach wyniosło od 18% do 22%, co przy obecnych taryfach przekłada się na znaczne oszczędności w budżetach rocznych.

Kluczowym elementem optymalizacji kosztowej jest bezpośrednie wykorzystanie energii wyprodukowanej w instalacjach odnawialnych źródeł energii (OZE) zlokalizowanych w pobliżu punktów poboru. Jednostki samorządu terytorialnego, takie jak Starostwo Powiatowe czy Urząd Gminy, mogą precyzyjnie bilansować zapotrzebowanie szkół i przedszkoli, unikając opłat przesyłowych oraz zmiennych kosztów dystrybucyjnych. Poniższa tabela przedstawia szacunkowe oszczędności dla typowych obiektów gminnych po przystąpieniu do lokalnego klastra energii.

Dodatkowym źródłem przychodu dla budżetu gminy jest efektywne zarządzanie nadwyżkami energii produkowanej w godzinach niskiego zapotrzebowania. Wykorzystanie magazynów energii o pojemności 80 MWh, współfinansowanych z Krajowego Planu Odbudowy, umożliwia sprzedaż zakontraktowanej energii do sieci w godzinach szczytu. Zgodnie z notowaniami Towarowej Giełdy Energii (sesja dnia następnego) ze stycznia 2025 roku, cena energii w szczycie osiągała wartości od 450 PLN/MWh do 650 PLN/MWh. Pozwala to wygenerować dodatkowy przychód dla gminy na poziomie 120 tys. PLN rocznie.

Wdrożenie inteligentnego licznikowania oraz systemów klasy SCADA w budynkach użyteczności publicznej ułatwia bieżące monitorowanie profilu obciążenia. Właściwe bilansowanie międzyokresowe jest niezbędne do sprawnej pracy koordynatora klastra, który odpowiada za integrację techniczną i operacyjną całego systemu. Dlatego też zaleca się, aby gminy sprawdziły stan techniczny układów pomiarowo-rozliczeniowych przed przystąpieniem do procedury tworzenia Lokalnego Obszaru Bilansowania.

Dofinansowanie 2025-2027: 158 mln zł FEPK.02.03 – na co konkretnie można dostać 85%?

Program FEPK.02.03, realizowany w ramach Funduszy Europejskich dla Polski Wschodniej, otwiera nową ścieżkę finansowania dla lokalnych inicjatyw energetycznych. Nabór wniosków o dofinansowanie został zaplanowany na okres od 1 października do 20 grudnia 2025 roku, co daje wnioskodawcom czas na przygotowanie niezbędnej dokumentacji technicznej. Minimalna wartość kwalifikowalna projektu wynosi 250 tys. zł, natomiast górna granica wsparcia dla jednego przedsięwzięcia to 2 mln zł, przy poziomie dofinansowania sięgającym 85% kosztów kwalifikowalnych.

Wsparcie finansowe jest ściśle ukierunkowane na konkretne technologie wytwórcze oraz infrastrukturę towarzyszącą, które zapewniają stabilność lokalnego systemu. Beneficjenci mogą ubiegać się o środki na instalacje fotowoltaiczne o mocy nieprzekraczającej 0,5 MWe/MWth oraz systemy geotermalne o mocy do 2 MWth. Ponadto kluczowym elementem podlegającym dotacji są magazyny energii elektrycznej o mocy maksymalnej 1 MWe, które są niezbędne do równoważenia podaży i popytu wewnątrz klastra.

Zgodnie z § 6 rozporządzenia Ministra Rozwoju w sprawie szczegółowych kryteriów wyboru projektów dla działania FEPK.02.03, katalog wydatków kwalifikowanych obejmuje:

• Panele fotowoltaiczne oraz konstrukcje wsporcze o wysokiej wytrzymałości
• Falowniki hybrydowe zintegrowane z systemami zarządzania energią
• Magazyny energii wykonane w technologii litowo-jonowej
• Systemy SCADA oraz dedykowane oprogramowanie informatyczne do bilansowania
• Przyłącza elektroenergetyczne oraz modernizacja stacji transformatorowych

Należy pamiętać, że proces inwestycyjny wymaga wcześniejszego uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia. W przypadku instalacji fotowoltaicznych o mocy powyżej 0,5 MW, procedura oceny oddziaływania na środowisko prowadzona przez właściwy Urząd Gminy trwa zazwyczaj około 45 dni. W związku z tym przygotowanie kompletnej dokumentacji środowiskowej oraz projektowej powinno rozpocząć się z wyprzedzeniem, aby zachować zgodność z harmonogramem naboru wniosków w 2025 roku.

Bezpieczeństwo energetyczne na wyciągnięcie ręki: jak klaster zabezpiecza firmy przed blackoutem

Czy nie byłoby ekonomiczniej i korzystniej dla środowiska, żeby wytwarzać tyle energii ile możemy zużyć, nie przeciążać sieci i tym samym zapewniać sobie stałe i bezpieczne dostawy energii?

Powyższe pytanie, postawione przez ekspertów na łamach PortaluKomunalnego.pl, definiuje główny cel tworzenia Lokalnych Obszarów Bilansowania (LOB). Zgodnie z art. 9 rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 4 maja 2007 roku, za tworzenie LOB odpowiedzialny jest Operator Systemu Dystrybucyjnego (OSD) działający na wniosek koordynatora klastra. Dzięki temu mechanizmowi energia elektryczna nie jest przesyłana na dystansie 200 km z elektrowni systemowych, lecz trafia do odbiorcy z instalacji oddalonej o zaledwie 2 km, co drastycznie redukuje straty na przesyle.

Zwiększenie odporności sieci jest szczególnie istotne dla przedsiębiorstw działających na terenach słabo zurbanizowanych, gdzie częstotliwość przerw w dostawach prądu (wskaźniki SAIDI i SAIFI) jest 4,7 razy wyższa niż w aglomeracjach miejskich. Klastry energii, integrując rozproszone źródła o łącznej mocy 35 MW fotowoltaiki oraz magazyny energii o pojemności 80 MWh, tworzą system niemalże samowystarczalny. Taka konfiguracja pozwala na 4-godzinne zasilenie awaryjne około 12 tysięcy gospodarstw domowych lub kilkuset małych firm przy średnim poborze mocy wynoszącym 2 kW na jednostkę.

Dla podmiotów takich jak firmy gastronomiczne czy zakłady szwalnicze, stabilność zasilania jest krytyczna dla ciągłości procesów technologicznych. Uczestnictwo w klastrze energii umożliwia tym podmiotom korzystanie z lokalnej generacji w przypadku awarii Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, który w wielu miejscach ma ponad 60 lat i wymaga pilnej modernizacji. Koordynator klastra, zarządzając wszystkimi procesami od planowania po dystrybucję, zapewnia priorytetowe dostawy energii dla kluczowych odbiorców zdefiniowanych w umowie klastra.

Zastosowanie wodorowych magazynów energii o pojemności 5,8 MWh oraz pomp ciepła o mocy 12,7 MW dodatkowo stabilizuje system w okresach zimowych. Produkcja energii blisko miejsca jej zużycia nie tylko zmniejsza zależność od zewnętrznych dostawców, ale również sprzyja ochronie środowiska poprzez ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. W obliczu dynamicznych zmian na rynku paliw kopalnych, lokalna inicjatywa łącząca wytwórców i odbiorców stanowi najbardziej elastyczną i bezpieczną formę współpracy gospodarczej.

FAQ – najczęstsze pytania burmistrzów i przedsiębiorców przed przystąpieniem