Gwarancje pochodzenia energii – zielony certyfikat dla twojej firmy: jak działa i dlaczego warto go mieć

Różnica między gwarancją a świadectwem: dlaczego nie są tym samym

W obrocie gospodarczym często dochodzi do mylnego utożsamiania gwarancji pochodzenia ze świadectwami pochodzenia, potocznie zwanymi zielonymi certyfikatami. Należy jednak wskazać, że gwarancja pochodzenia nie posiada charakteru zbywalnego instrumentu finansowego na giełdzie w takim sensie, w jakim funkcjonuje świadectwo. Zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 28ba–28bcb ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych, świadectwo pochodzenia stanowi formę wsparcia operacyjnego dla wytwórców, podczas gdy gwarancja jest wyłącznie nośnikiem informacji o ekologicznych cechach energii dla odbiorcy końcowego.

Wytwórcy energii odnawialnej muszą restrykcyjnie przestrzegać terminów administracyjnych, aby uzyskać wspomniane dokumenty. Wniosek o wydanie świadectwa pochodzenia należy złożyć w nieprzekraczalnym terminie 45 dni od dnia zakończenia okresu wytworzenia energii elektrycznej objętej wnioskiem. Warto podkreślić, że świadectwo pochodzenia przysługuje przedsiębiorcom wytwarzającym energię w instalacjach OZE przez okres 15 lat, jednak nie dłużej niż do dnia 31 grudnia 2035 r. Sprzedaż certyfikatów na Towarowej Giełdzie Energii stanowi obecnie jedno z dwóch głównych źródeł przychodów dla producentów energii z odnawialnych źródeł.

Gwarancja pochodzenia służy przede wszystkim do celów marketingowych i raportowych w ramach strategii ESG (Environmental, Social, and Corporate Governance). Przedsiębiorstwo nabywające gwarancję może wykazać przed kontrahentami, że zużywana przez nie energia elektryczna nie generuje emisji w Zakresie 2 (Scope 2). W przeciwieństwie do świadectw, gwarancje pochodzenia nie są narzędziem wsparcia finansowego bezpośrednio obniżającym koszty inwestycyjne, lecz elementem budowy przewagi konkurencyjnej na rynku międzynarodowym.

Procedura uzyskania gwarancji pochodzenia krok po kroku

Proces administracyjny rozpoczyna się u operatora systemu elektroenergetycznego, do którego sieci przyłączona jest dana instalacja wytwórcza. Wniosek o wydanie gwarancji pochodzenia trafia zatem do podmiotów takich jak PGE Dystrybucja, Tauron Dystrybucja, Enea Operator lub Energa Operator. Podstawę prawną tej procedury stanowią przepisy art. 135a ust. 2–3 ustawy o odnawialnych źródłach energii. Od 1 kwietnia 2025 r. obowiązuje zaktualizowany wzór wniosku, który musi być ściśle przestrzegany przez podmioty ubiegające się o dokumentację.

Istotnym wymogiem formalnym, który wszedł w życie w 2024 r., jest konieczność potwierdzenia pomiarów energii przez jednostkę posiadającą akredytację Polskiego Centrum Akredytacji (PCA). Bez dokumentu poświadczającego ilość wprowadzonej do sieci energii, wystawionego przez akredytowany podmiot, wniosek zostaje uznany za niekompletny i jest zwracany do wnioskodawcy. Po weryfikacji przez operatora sieci, dokumentacja jest przekazywana do Urzędu Regulacji Energetyki, gdzie następuje ostateczna analiza merytoryczna zgłoszenia.

Wydanie gwarancji następuje poprzez wpis do Rejestru Gwarancji Pochodzenia (RGP) prowadzonego przez Towarową Giełdę Energii. Prezes URE ma 30 dni na wydanie gwarancji dla instalacji OZE oraz 60 dni w przypadku wysokosprawnej kogeneracji (CHP). Należy pamiętać, że obecna aktualizacja przepisów nakłada na wnioskodawców obowiązek rozszerzenia składanego oświadczenia o punkt 4a, co jest warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia sprawy.

1. Przygotowanie kompletu dokumentacji technicznej oraz akredytowanego pomiaru energii przez jednostkę PCA.
2. Złożenie zgłoszenia u właściwego operatora systemu dystrybucyjnego (OSD) lub operatora systemu przesyłowego (OSP).
3. Przekazanie zweryfikowanego wniosku przez operatora do Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki.
4. Weryfikacja merytoryczna w URE, akceptacja wniosku i dokonanie zapisu w Rejestrze Gwarancji Pochodzenia na TGE.

Biznesowy upside: wizerunek, ESG i realny wpływ na sprzedaż

W standardzie raportowania GHG Protocol zużycie energii elektrycznej klasyfikowane jest jako Zakres 2 (Scope 2), który można zaksięgować jako zeroemisyjny wyłącznie pod warunkiem posiadania gwarancji pochodzenia. Jest to kluczowe w polskich realiach rynkowych, gdzie emisyjność energii elektrycznej w 2022 roku była najwyższa w Unii Europejskiej i wynosiła średnio 700 gramów ekwiwalentu CO2 na jedną kilowatogodzinę (700 g CO2/kWh). Posiadanie gwarancji pozwala firmie uniknąć raportowania wysokiego śladu węglowego, co bezpośrednio wpływa na ocenę E-A-T przedsiębiorstwa w oczach audytorów i instytucji finansowych.

Wdrożenie dyrektywy CSRD oraz standardów ESRS (Europejskie Standardy Raportowania Zrównoważonego Rozwoju) sprawia, że transparentność energetyczna staje się warunkiem sine qua non współpracy z globalnymi liderami. Statystyki pokazują, że aż 52% energii deklarowanej przez Amazon w 2022 roku oraz 51% w przypadku Microsoftu to tzw. "papierowe" OZE oparte na systemie gwarancji pochodzenia. Bez tych instrumentów, globalna emisja Amazona wzrosłaby o dodatkowe 8,5 mln ton CO2. Firma dysponująca gwarancją staje się preferowanym dostawcą dla gigantów realizujących politykę neutralności klimatycznej do 2050 roku.

Wzrost zainteresowania gwarancjami pochodzenia widoczny jest również w statystykach Towarowej Giełdy Energii. W styczniu 2024 roku obroty gwarancjami wzrosły o blisko 75 proc. w stosunku do roku poprzedniego, co świadczy o rosnącej świadomości korporacyjnej. Przedsiębiorstwa inwestujące w GoO budują silniejszy sygnał zaufania u klientów, którzy są statystycznie bardziej skłonni do wyboru produktu o niższym śladzie węglowym. Zastosowanie gwarancji jest szczególnie istotne w kontekście mechanizmu CBAM (Carbon Border Adjustment Mechanism), który od 1 stycznia 2026 r. zacznie nakładać dodatkowe opłaty na produkty importowane o wysokiej intensywności węglowej.

Rynek 2025-2026: ceny, nadpodaż i obowiązek OZE 9%

Na koniec lipca 2025 r. rynek świadectw pochodzenia odnotował znaczną nadpodaż, która osiągnęła poziom 22,5 TWh. Sytuacja ta wpłynęła na drastyczny spadek wyceny instrumentów typu PMOZE_A, których cena zatrzymała się na poziomie 26,94 zł/MWh. Jest to wartość niemal dziesięciokrotnie niższa niż w okresach szczytowej koniunktury, co tworzy unikalne okno inwestycyjne dla firm zobowiązanych do rozliczenia obowiązku OZE. Dane te pochodzą z oficjalnych raportów sesyjnych RPM Towarowej Giełdy Energii.

Zmienność cenowa dotyczy również sektora biogazowego, gdzie certyfikaty PMOZE-BIO utrzymują się na poziomie 300,23 zł/MWh. Regulacyjny kalendarz wskazuje na stopniowe zacieśnianie polityki klimatycznej przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska. Zgodnie z rozporządzeniem opublikowanym w Dzienniku Ustaw, wysokość obowiązku OZE została wyznaczona na poziomie 9% w latach 2026-2028. W tym samym okresie wysokość obowiązku biogazowego pozostanie na stabilnym poziomie 0,5%.

Przewiduje się, że wzrost obowiązku do 9% od 1 stycznia 2026 r. może zahamować trend spadkowy cen i doprowadzić do stabilizacji rynkowej. Przedsiębiorcy powinni brać pod uwagę również rosnące ceny uprawnień do emisji w systemie ETS, które w 2023 r. przekroczyły 90 EUR za tonę CO2, a prognozy na rok 2030 wskazują na poziomy rzędu 150-200 EUR. W związku z powyższym, strategiczne nabywanie gwarancji pochodzenia oraz zielonych certyfikatów stanowi obecnie najskuteczniejszą metodę mitygacji ryzyka wzrostu kosztów operacyjnych związanych z emisyjnością gospodarki.