Czyste Powietrze 2026 – nowe progi dochodowe i lista ZUM. Co się zmienia?

Nowe progi dochodowe – kto dostanie 70% i kto 100% dofinansowania?

Od 31 marca 2025 r. obowiązują nowe progi dochodowe, które precyzyjnie kategoryzują beneficjentów na trzy poziomy wsparcia finansowego. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej odszedł od koncepcji uśrednionych dopłat na rzecz precyzyjnej weryfikacji sytuacji materialnej wnioskodawcy. Maksymalna kwota dofinansowania w wysokości 135 000 zł jest zarezerwowana wyłącznie dla osób o najniższych dochodach, realizujących inwestycję w formule kompleksowej termomodernizacji. Warto podkreślić, że kwoty te stanowią górny limit, a nie gwarantowaną wypłatę dla każdego uczestnika programu.

Struktura dofinansowania została podzielona na poziom podstawowy, podwyższony oraz najwyższy. Inwestorzy, których roczny dochód nie przekracza 135 000 zł, mogą liczyć na wsparcie podstawowe, pokrywające do 40% kosztów kwalifikowanych netto. Dla gospodarstw wieloosobowych o dochodzie do 2 250 zł na osobę miesięcznie przewidziano poziom podwyższony z dotacją do 70%. Najwyższy wymiar wsparcia, sięgający 100% kosztów netto inwestycji, przysługuje osobom, których miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza kwoty 1 300 zł.

Dodatkowym kryterium, wprowadzonym na mocy art. 4 ust. 2 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 2025 r., jest wymóg dotyczący rocznego zużycia energii pierwotnej. Budynek mieszkalny musi charakteryzować się zapotrzebowaniem na ciepło na poziomie co najmniej 120 kWh/m² rocznie, aby właściciel mógł ubiegać się o najwyższy poziom dofinansowania. Przykładowo, dom o powierzchni 150 m² musi wykazać zużycie energii na poziomie minimum 18 MWh w skali roku. Mechanizm ten ma zapewnić, że środki publiczne trafią w pierwszej kolejności do budynków najbardziej obciążających system energetyczny i środowisko naturalne. Sugeruje się, aby do wniosku załączyć zaświadczenie o dochodach z właściwego Urzędu Skarbowego, co znacząco skraca ścieżkę weryfikacji dokumentacji przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Lista ZUM – obowiązkowy katalog urządzeń po 14 czerwca 2024 r.

Lista ZUM (Zielone Urządzenia i Materiały) to wykaz urządzeń spełniających kryteria efektywności i emisji, prowadzony przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy na podstawie § 7 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 22 kwietnia 2024 r. Od 14 czerwca 2024 r. zakup i montaż urządzenia grzewczego spoza tego wykazu skutkuje bezwzględnym odrzuceniem wniosku o wypłatę dotacji. Wykaz ten stanowi barierę ochronną dla beneficjentów, eliminując z rynku urządzenia o niskiej sprawności lub niespełniające rygorystycznych norm emisyjnych Unii Europejskiej. Obecnie lista ZUM zawiera dane z 22 akredytowanych laboratoriów, które rygorystycznie testują parametry techniczne pomp ciepła oraz kotłów na biomasę.

Ważną zmianą w aktualnych regulacjach jest definitywne wykluczenie kotłów gazowych kondensacyjnych z programu. Zgodnie z komunikatem Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, inwestycje w ten rodzaj źródła ciepła przestały być dofinansowywane, co ma związek z unijną polityką odchodzenia od paliw kopalnych w budownictwie mieszkalnym. Beneficjenci powinni skupić się na instalacjach takich jak pompy ciepła typu powietrze-woda, pompy ciepła typu solanka-woda oraz kotły na pellet drzewny o podwyższonym standardzie emisyjnym. Oficjalna wyszukiwarka prowadzona przez IOŚ-PIB pod adresem lista-zum.ios.edu.pl jest jedynym wiarygodnym źródłem informacji o kwalifikowalności sprzętu.

Aby poprawnie zweryfikować urządzenie przed zakupem, należy przejść przez procedurę sprawdzającą składającą się z trzech kroków:

1. Należy wejść na stronę internetową listy ZUM i skorzystać z dostępnej wyszukiwarki parametrów.
2. Należy wybrać odpowiednią kategorię urządzenia, np. kocioł na pellet lub pompa ciepła powietrze-woda o określonej klasie energetycznej.
3. Należy dokładnie porównać numer katalogowy oraz pełną nazwę producenta z danymi widniejącymi na fakturze proforma lub ofercie wykonawcy.

W związku z tym, że proces rozpatrywania wniosków może trwać od 90 do 180 dni, zaleca się wykonanie zrzutu ekranu z wyszukiwarki ZUM w dniu zakupu urządzenia i dołączenie go do dokumentacji rozliczeniowej. Takie działanie eliminuje ewentualne wątpliwości urzędnika w przypadku, gdyby dany model został wycofany z listy w trakcie realizacji inwestycji. Wybór urządzeń z listy ZUM jest gwarancją, że inwestycja przyczyni się do planowanej redukcji zapotrzebowania na energię o co najmniej 40%.

Lista zaufanych wykonawców – start w II kw. 2026 r.

Ministerstwo Klimatu i Środowiska zapowiedziało uruchomienie listy sprawdzonych wykonawców, która ma zacząć funkcjonować w drugim kwartale 2026 r. Jak wyjaśniła prezes Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Dorota Zawadzka-Stępniak, celem inicjatywy jest wskazanie rzetelnych i sprawdzonych firm działających na rynku inwestycji termomodernizacyjnych. Nowy wykaz ma chronić beneficjentów przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi oraz błędami wykonawczymi, które często prowadzą do wstrzymania wypłaty środków. Choć lista będzie miała charakter rekomendacyjny, a nie obligatoryjny, korzystanie z usług certyfikowanych firm ma znacząco uprościć procedurę rozliczania dotacji.

Kwalifikacja firm na listę zaufanych wykonawców będzie opierać się na obiektywnych kryteriach jakościowych i formalnych. Przedsiębiorstwa będą musiały wykazać się posiadaniem ubezpieczenia OC od prowadzonej działalności, brakiem wpisu do Krajowego Rejestru Karnego za przestępstwa podatkowe oraz przedstawić referencje z co najmniej trzech ostatnich lat działalności. Ponadto, wykonawca będzie musiał udowodnić znajomość procedur audytu energetycznego, który od marca 2025 r. jest obowiązkowym i pierwszym punktem przystąpienia do programu. System oceny będzie uwzględniał również liczbę zrealizowanych i poprawnie rozliczonych wniosków w ramach programu Czyste Powietrze.

Korzyści z wyboru firmy z oficjalnego wykazu są wielopoziomowe. Zastosowanie logiki trójki: wybór zaufanego wykonawcy przekłada się na niższe ryzyko błędów dokumentacyjnych, co z kolei owocuje szybszą wypłatą dotacji przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Statystyki pokazują, że obecnie około 24 tys. wniosków oczekuje na uzupełnienie, a znacząca część tych opóźnień wynika z błędów popełnionych przez nierzetelne firmy instalacyjne. W związku z tym, mimo że lista ruszy dopiero w 2026 roku, już teraz warto weryfikować potencjalnych partnerów pod kątem ich doświadczenia w programie. Sugeruje się zapisanie na newsletter IOŚ-PIB, aby otrzymać powiadomienie o uruchomieniu rejestru niezwłocznie po jego wdrożeniu.

Bon na audyt energetyczny – gminy wypłacą z góry

W pierwszym kwartale 2026 r. planowane jest uruchomienie systemu bonów na audyt energetyczny, co ma wyeliminować jedną z głównych barier wejścia do programu. Bon w wysokości 1 600 zł brutto będzie wydawany elektronicznie przez gminy pełniące rolę operatorów programu Czyste Powietrze na podstawie art. 18 ustawy o termomodernizacji. Dotychczas beneficjenci musieli finansować audyt z własnych środków i czekać na jego refundację, co dla osób ubogich energetycznie stanowiło przeszkodę nie do przebycia. Nowy mechanizm pozwala na pokrycie kosztów ekspertyzy jeszcze przed faktycznym rozpoczęciem inwestycji.

Zasady korzystania z bonu są ściśle określone czasowo i merytorycznie. Audyt musi zostać przeprowadzony przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane w specjalności instalacyjnej lub wpisaną na listę audytorów energetycznych. Dokument ten jest niezbędny do określenia optymalnego zakresu prac, takich jak ocieplenie przegród, wymiana stolarki okiennej i drzwiowej czy montaż wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła. Efektem audytu musi być wskazanie drogi do redukcji zapotrzebowania na energię o co najmniej 40% lub do poziomu nieprzekraczającego 80 kWh/m² rocznie w przypadku kompleksowej termomodernizacji.

• I kwartał 2026 r. – uruchomienie centralnego systemu informatycznego do obsługi bonów w gminach.
• II kwartał 2026 r. – rozpoczęcie wydawania pierwszych bonów dla mieszkańców spełniających kryteria dochodowe.
• 30 dni – termin na rozliczenie wykonanego audytu w systemie od daty wystawienia dokumentu przez audytora.

Warto pamiętać, że bon będzie ważny przez 90 dni od daty jego wystawienia przez Starostwo Powiatowe lub Urząd Gminy. Inwestorzy powinni umówić się na wizję lokalną z audytorem dopiero po otrzymaniu potwierdzenia przyznania bonu, aby uniknąć problemów z kwalifikowalnością kosztu. Audyt energetyczny warunkuje uzyskanie dotacji nie tylko na samo źródło ciepła, ale również na dodatkowe elementy, takie jak instalacja fotowoltaiczna, na którą można otrzymać do 15 000 zł w ramach limitów poziomu podstawowego i podwyższonego. Kompleksowe podejście do modernizacji budynku, wsparte profesjonalną analizą energetyczną, jest jedyną drogą do uzyskania najwyższego dofinansowania wynoszącego 135 000 zł.

Najczęstsze pytania – czas oczekiwania, błędy, co robić dalej?

Proces aplikowania o środki z programu Czyste Powietrze 2026 wiąże się z koniecznością przestrzegania rygorystycznych procedur administracyjnych. Poniżej znajdują się odpowiedzi na najczęściej pojawiające się wątpliwości wnioskodawców, opracowane na podstawie wytycznych Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Z danych statystycznych wynika, że obecnie 47 tys. kompletnych wniosków oczekuje na procesowanie w skali kraju. Znaczna część z nich, bo aż 40%, pierwotnie dotyczyła kotłów gazowych, które od 14 czerwca 2024 r. nie podlegają już wsparciu finansowemu. W związku z tym, przed formalnym złożeniem dokumentów, sugeruje się przesłanie wniosku do wstępnej weryfikacji w lokalnym punkcie informacyjnym. Pozwala to na naniesienie ewentualnych poprawek jeszcze przed oficjalnym wpłynięciem dokumentacji do systemu, co realnie przyspiesza proces przyznania dotacji.